J.Mazurek: Über das rückständige Bewußtsein der Massen

MazurekIn seinem Werk über die Bedeutung der Propaganda für das menschliche Handeln erklärt der polnische Autor, warum es notwendig ist, bei nicht wenigen Menschen das rückständige Denken zu überwinden. Die sozialistische Propaganda, d.h. die Verbreitung der Ideologie des Marxismus-Leninismus ist die Grundlage für ein dem Fortschritt der Menschheit dienendes Verhalten.  Jozef Mazurek weist darauf hin,  daß es oft „Ewigkeiten“ dauern kann, bis alte, überholte Denkweisen überwunden sind. Das Buch wurde 1979 in Polen veröffentlicht. Bald zeigte sich, daß mit der (angeblichen) „Gewerkschaft“ namens „Solidarność“ in der polnischen Öffentlichkeit erneut eine reaktionäre Tendenz zum Tragen kam. Wałęsa, ein Werftarbeiter, wurde plötzlich zum Superhelden einer Konterrevolution, die sich kurz darauf als Vorbote des antikommunistischen „neuen Denkens“ des Volksverräters Gorbatschow entpuppte. Das Buch zeigt, daß die polnischen Kommunisten sehr wohl verstanden hatten, daß ohne Marxismus-Leninismus gesellschaftlicher Fortschritt nicht möglich ist.

Die gesellschaftliche Information und Propaganda

„Die Menschen machen ihre eigene Geschichte,“ schreibt Marx, „aber sie machen sie nicht aus freien Stücken, nicht unter selbstgewählten, sondern unter unmittelbar vorgefundenen, gegebenen und überlieferten Umständen. Die Tradition aller toten Geschlechter lastet wie ein Alp auf dem Gehirne der Lebenden.” [19]

Das rückständige Bewußtsein

In der philosophischen und soziologischen Literatur, in der politischen Publizistik, wird die Rückständigkeit des Denkens beschrieben oder anders gesagt: das Zurückbleiben des Bewußtseins hinter dem gesellschaftlichen Sein. Doch eine solche Formulierung des Problems ist offenbar nur teilweise richtig. Denn erstens ist der Begriff „gesellschaftliches Bewußtsein“ zu allgemein gefaßt, und es ist nicht erklärt, welche Elemente seiner Struktur nicht hinter den Veränderungen des Seins zurückbleiben. Zweitens betrifft das Problem bestimmte zurückgebliebene Menschen, die die Veränderungen im Dasein der Gesellschaft nicht erkennen. Drittens aber betrifft es auch Menschen, die in ihrem Bewußtsein dem aktuellen Stand des gesellschaftlichen Seins vorauseilen.

Was denken die Menschen heute?

Offenbar muß man also das Problem der Zurückbleibens des Bewußtseins hinter den Veränderungen im Dasein der Gesellschaft konkreter betrachten. Denn der aktuelle Zustand des gesellschaftlichen Bewußtseins ist eine Art Konglomerat aus dem Bewußtsein anderer Epochen, aus der Gegenwart und aus Visionen einer zukünftigen Welt, wie sie in wissenschaftlichen Forschungen und in den Träumen und Erwartungen der Menschen ihren Niederschlag findet.

Vorauseilendes Bewußtsein

Ein weiteres einleuchtendes Argument dafür, daß das Bewußtsein bestimmter Gruppen von Menschen dem gesellschaftlichen Sein vorauseilt, ist aber auch die Tatsache, daß bereits in der kapitalistischen Gesellschaftsordnung bei werktätigen Menschen Elemente des sozialistischen Bewußtseins, und in der ersten Periode des sozialistischen Aufbaus Elemente des kommunistischen Bewußtseins vorhanden sind.

Der materielle Ursprung des Bewußtseins

Die Entwicklung der menschlichen Gesellschaft ist bedingt durch die Entwicklung der materiellen Produktivkräfte. „Von der Entwicklung der Produktivkräfte”, sagt Lenin „hängen die Verhältnisse ab, die die Menschen bei der Erzeugung der zur Befriedigung der menschlichen Bedürfnisse notwendigen Güter eingehen. In diesen Verhältnissen aber liegt die Erklärung für alle Erscheinungen des gesellschaftlichen Lebens, der menschlichen Bestrebungen, Ideen und Gesetze.” [20]

Unversöhnlicher Klassenkampf

In der aktuellen Periode wurde die Sphäre des geistigen Lebens der Gesellschaft und des Individuums zum Schauplatz eines scharfen, unversöhnlichen Klassenkampfes. Wir leben in einer Zeit, wo die politische Aktivität eine der wichtigsten Positionen des menschlichen Strebens einnimmt. Alle mehr oder weniger bedeutsamen Probleme werden im Grunde genommen als politisch angesehen.

Wer herrscht über das Verhalten der Menschen?

Diese Epoche ist verbunden mit erheblichen sozialen, politischen, wirtschaftlichen Veränderungen. Von Tag zu Tag verändert sich die Gestalt der politischen Weltkarte. Hunderte Millionen von Menschen beziehen eine aktive politische Position. Daher ist die Frage der Beherrschung ihres Bewußtseins auch eine Frage der Beherrschung ihres Verhaltens, der Art und Weise gesellschaftlicher Veränderungen.

Wann werden Ideen zur treibenden Kraft des Lebens?

Neue Ideen und Ansichten, politische und wirtschaftliche Programme können nur dann mit Erfolg rechnen, wenn sie von den Menschen akzeptiert werden, wenn Sie sich in das System ihrer persönlichen Werte einordnen lassen. Konzepte, Ideen, Ansichten, die auf den Menschen einwirken, werden zu einer starken, treibenden Kraft seines Lebens, aber nur unter der Bedingung, daß in ihm selbst das Fundament zur Aneignung und Befestigung vorhanden ist.

Reaktionäre Einflüsse

„In der Übergangsperiode vom Kapitalismus zum Sozialismus”, heißt es im Bericht zum VI. Parteitag, „verschwinden alte, sozialismusfeindliche Ansichten nicht von selbst. Unter bestimmten Bedingungen werden sie aktiviert, und sie finden ihren Nährboden im rückständigen Bewußtsein bestimmter sozialen Kreise, in der aus ausländischen Zentren strömenden imperialistischen Ideologie und Propaganda, aber auch in den Fehlern unserer eigenen Politik und Praxis.” [21].


Der Zusammenhang von Ideologie und Weltanschauung

Wenn wir theoretischen Erörterungen über die Grundlagen einer wirksame politisch-ideologischen Arbeit verfolgen, so stellen wir fest, daß der Zusammenhang von Ideologie und Weltanschauung in der Regel vernachlässigt wird. Stattdessen haben wir oft soziologisch-technische Überlegungen, die angeblich unabhängig sind von ideologischen Wertvorstellungen, und die nur eine technische Bedeutung haben. Eine andere Gruppe hingegen ist gekennzeichnet durch den Versuch, aus den objektiven Gesetzen des gesellschaftlichen Lebens und ihrer Anwendung in der Praxis Handlungsanweisungen abzuleiten.

Es gibt keine Neutralität!

Nach Meinung des Autors ist effektives menschliches Handeln stets ideologisch bedingt und mit moralischen Wertvorstellungen verbunden. Beispielsweise kann ein und das gleiche Naturgesetz sowohl für konstruktive als auch für destruktive Ziele ausgenutzt werden, es kann dem Wohle der Menschheit dienen ebenso wie auch deren Zerstörung.

Handeln nach ethischen Prinzipien

Die Nutzung der Gesetze in Natur und Gesellschaft hat Klassencharakter. Die Ideologie der jeweils herrschenden Klasse bildet die Grundlage für das Handeln der Menschen. Aus Erfahrung wissen wir bspw., daß sich soziale Demagogie als äußerst wirksam erwiesen hat , wenn es darum ging, ein gewünschtes Sozialverhalten zu erzielen (Demagogie des Faschismus, die heutige Demagogie der bürgerlichen Parteien). Die Klassiker des Marxismus haben jedoch Aktionen, die auf sozialer Demagogie beruhen, entschieden abgelehnt. Daher ist bei der Formulierung der Prinzipien, die sich aus der Erkenntnis der objektiven Wirklichkeit ergeben, stets der Klassenstandpunkt, die marxistisch-leninistische Ethik zu berücksichtigen.

Zitate:
[19] Karl Marx/Friedrich Engels: Werke, „Der achtzehnte Brumaire des Louis Bonaparte“, Dietz Verlag, Berlin/DDR 1972, Bd.8, S.115.
[20] W. I. Lenin: Friedrich Engels. In: Werke, Dietz Verlag Berlin, 1961, Bd. 2, S. 8.
[21] VI.Parteitag der PVAP, 6.-11. Dezember 1971. Die wichtigsten Materialien und Dokumente, Warschau, 1972, S. 284. (poln.)

Quelle:
Józef Mazurek: Informacja społeczna i propaganda. (Studia i szkice). Kziazka i wiedza, Warszawa 1979, S.22-23, 138. (poln. – Übers. Marek Komusiewicz)


Józef Mazurek

Informacja społeczna i propaganda

„Ludzie sami tworzą swoją historię – pisze Marks – ale nie tworzą jej dowolnie, nie w wybranych przez siebie okolicznościach, lecz w takich, w jakich się bezpośrednio znaleźli, jakie zostały im dane i przekazane. Tradycja wszystkich zmarłych pokoleń ciąży jak zmora na umysłach żyjących.” [19]

W literaturze filozoficznej, socjologicznej, publicystyce politycznej pisze się o nienadążaniu czy opóźnianiu się świadomości za bytem społecznym.
Wydaje się, że takie postawienie problemu jest tylko częściowo słuszne. Po pierwsze, „świadomość społeczna” jest traktowana zbyt ogólnie i nie wiadomo, jakie elementy w jej strukturze nie nadążają za zmianami w bycie. Po drugie, problem ten dotyczy określonych ludzi nie nadążających ze świadomością za zmianami w bycie społecznym. Po trzecie, dotyczy też ludzi wyprzedzających swą świadomością aktualny stan bytu społecznego.
Wydaje się, że problem nienadążania świadomości za zmianami w bycie społecznym powinien być rozpatrywany konkretniej. Bowiem aktualny stan świadomości społecznej jest swoistego rodzaju stopem świadomości innych epok, współczesności i przyszłej wizji świata wyrażanej w dociekaniach naukowych, jak też w marzeniach i oczekiwaniach ludzi.
Kolejnym argumentem przemawiającym za tym, że świadomość określonych grup ludzi wyprzedza nawet byt społeczny, jest fakt istnienia elementów świadomości socjalistycznej u ludzi pracy w ustroju kapitalistycznym jak też elementów świadomości komunistycznej już w początkowym okresie budownictwa socjalistycznego.
Rozwój społeczeństwa ludzkiego jest uwarunkowany rozwojem materialnych sił wytwórczych. „Od rozwoju sił wytwórczych – stwierdza Lenin – zależą stosunki, w jakie wchodzą ze sobą ludzie przy wytwarzaniu przedmiotów niezbędnych do zaspokajania ludzkich potrzeb. W tych zaś stosunkach tkwi wyjaśnienie wszystkich zjawisk życia społecznego, ludzkich dążeń, idei i praw.” [20]
W bieżącym okresie dziedzina życia duchowego społeczeństwa i jednostki stała się areną ostrej, bezwzględnej walki klasowej. ᆵyjemy w czasach, gdy działalność polityczna zajmuje jedną z najistotniejszych pozycji ludzkiej aktywności. Wszystkie większe i mniej znaczące problemy są w istocie rozpatrywane jako polityczne.
Wiąże się to z epoką wielkich przemian, zasadniczych przekształceń społecznych, politycznych, ekonomicznych. Z dnia na dzień zmienia się kształt politycznej mapy świata. Aktywną działalność polityczną podjęły setki milionów ludzi. Stąd sprawa panowania nad ich świadomością jest również sprawą panowania nad ich zachowaniem, nad kształtem przeobrażeń społecznych.
Nowe idee, poglądy, programy polityczne i gospodarcze mogą liczyć na powodzenie tylko wtedy, gdy zostają akceptowane przez ludzi, kiedy przekształcają się w system ich osobistych wartości. Pojęcia, idee, poglądy oddziałujące na człowieka stanowią potężną siłę napędową jego życia, lecz tylko pod warunkiem, że w nim samym znajdują podstawę do przyswojenia i utrwalenia się.
„W okresie przejściowym od kapitalizmu do socjalizmu”, czytamy w uchwale VI Zjazdu, „nie wygasają automatycznie stare, obce socjalizmowi poglądy. Aktywizują się one w określonych warunkach, znajdują pożywkę w zacofanej świadomości niektórych kręgów społecznych, w płynącej z zagranicznych ośrodków imperialistycznej ideologii i propagandzie, a także w błędach naszej własnej polityki i praktyki.” [21].

Kiedy śledzimy refleksję teoretyczną dotyczącą zasad, a więc fundamentalnych podstaw efektywnego działania ideowo-politycznego, zauważamy, że na ogół pomija się w niej związki zasad z ideologią i światopoglądem. Natomiast spotykamy często podejście socjotechniczne, jakoby niezależne od aksjologii ideologicznej, a mające jedynie znaczenie techniczne. Drugą grupę rozważać cechuje próba wyprowadzenia zasad z obiektywnych praw życia społecznego i wykorzystania tych prawidłowości przy formułowaniu zasad działania społecznego.
Zdaniem autora niniejszych rozważać zasady ludzkiego skutecznego działania są uwarunkowane ideologicznie, są związane z aksjologią moralną. Jedno i to samo prawo, np. przyrody, może być wykorzystane dla celów destrukcyjnych bądź konstruktywnych, może służyć dla dobra ludzkości lub dla jej unicestwienia.
Wykorzystanie praw przyrody i społeczećstwa ma charakter klasowy. Ideologia danej klasy uwarunkowuje podejście do zasad skutecznego działania. Jak wykazało doświadczenie, demagogia społeczna np. okazała się skuteczna w wywoływaniu pożądanych zachowań społecznych (demagogia społeczna faszyzmu, współczesna demagogia partii burżuazyjnych). Klasycy marksizmu odrzucali jednak zdecydowanie działanie oparte na demagogii społecznej. Dlatego przy formułowaniu zasad wynikających z obiektywnego poznania rzeczywistości należy uwzględnić klasowy punkt widzenia, aksjologię marksistowsko-leninowską.
Józef Mazurek: Informacja społeczna i propaganda. Kziążka i wiedza, Warszawa 1979, s.22/23, 138.
[19] K. Marks, 18 brumaire’a Ludwika Bonaparte, Warszawa 1949, s.15.
[20] W. I. Lenin, Dzieła, t. 2, Warszawa 1950, s. 8.
[21] VI Zjazd PZPR, 6-11 grudnia 1971. Podstawowe materiały i dokumenty, Warszawa 1972, s. 284.
Advertisements
Dieser Beitrag wurde unter Arbeiterklasse, Bildung und Erziehung, Marxismus-Leninismus veröffentlicht. Setze ein Lesezeichen auf den Permalink.

Eine Antwort zu J.Mazurek: Über das rückständige Bewußtsein der Massen

  1. Hat dies auf Muss MANN wissen rebloggt und kommentierte:
    „Die Menschen machen ihre eigene Geschichte,“ schreibt Marx, „aber sie machen sie nicht aus freien Stücken, nicht unter selbstgewählten, sondern unter unmittelbar vorgefundenen, gegebenen und überlieferten Umständen. Die Tradition aller toten Geschlechter lastet wie ein Alp auf dem Gehirne der Lebenden.”

    Karl Marx/Friedrich Engels: Werke, „Der achtzehnte Brumaire des Louis Bonaparte“, Dietz Verlag, Berlin/DDR 1972, Bd.8, S.115.

Kommentar verfassen

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden /  Ändern )

Google+ Foto

Du kommentierst mit Deinem Google+-Konto. Abmelden /  Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden /  Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden /  Ändern )

w

Verbinde mit %s